PM Kisan Yojana – भारत हा एक कृषिप्रधान देश आहे, जेथे कोट्यवधी शेतकरी आपल्या कुटुंबाच्या उपजीविकेसाठी शेतीवर अवलंबून असतात. लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्थितीला बळकटी देण्यासाठी भारत सरकारने फेब्रुवारी २०१९ मध्ये पंतप्रधान किसान सन्मान निधी योजना (PM-KISAN) सुरू केली. या योजनेंतर्गत पात्र शेतकरी कुटुंबांना दरवर्षी ₹६,०००/- ची आर्थिक मदत तीन समान हप्त्यांमध्ये थेट त्यांच्या बँक खात्यांमध्ये जमा केली जाते. आता देशभरातील कोट्यवधी शेतकऱ्यांना या योजनेच्या २२व्या हप्त्याची आतुरतेने प्रतीक्षा आहे.
योजनेचा आजपर्यंतचा प्रवास
पंतप्रधान किसान सन्मान निधी योजना ही जगातील सर्वात मोठ्या डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर (DBT) उपक्रमांपैकी एक मानली जाते. या योजनेंतर्गत आतापर्यंत एकूण २१ हप्ते यशस्वीरीत्या शेतकऱ्यांच्या खात्यांमध्ये हस्तांतरित केले गेले आहेत. सर्वात अलीकडील म्हणजे २१वा हप्ता १९ नोव्हेंबर २०२५ रोजी जारी करण्यात आला होता, ज्यात देशभरातील सुमारे ९ कोटी शेतकरी लाभार्थी ठरले होते. त्या वेळी सरकारी तिजोरीतून सुमारे ₹१८,०००/- कोटी रुपये शेतकऱ्यांच्या आधार-लिंक्ड बँक खात्यांमध्ये थेट जमा करण्यात आले होते.
२२वा हप्ता कधी येणार?
सध्या शेतकऱ्यांच्या मनात सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे की २२वा हप्ता नेमका कधी जारी होणार? कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयाने अद्याप कोणतीही अधिकृत तारीख जाहीर केलेली नाही, परंतु विविध माध्यम अहवाल आणि मागील नमुन्यांनुसार हा हप्ता फेब्रुवारी २०२६ च्या अखेरीस किंवा मार्च २०२६ च्या सुरुवातीला जारी होण्याची शक्यता आहे. असेही अनुमान केले जात आहे की सरकार होळीच्या सणाआधी शेतकऱ्यांना हा हप्ता भेट म्हणून देऊ शकते, ज्यामुळे त्यांच्या उत्सवात आर्थिक आनंद भर पडेल. या योजनेचे एप्रिल-जुलाई, ऑगस्ट-नोव्हेंबर आणि डिसेंबर-मार्च असे तीन चक्र असतात, त्यामुळे फेब्रुवारी-मार्च दरम्यान हप्ता येणे अपेक्षित आहे.
किती रक्कम मिळणार शेतकऱ्यांना?
प्रत्येक हप्त्यात सामान्यतः शेतकऱ्यांना ₹२,०००/- ची रक्कम दिली जाते, जी वार्षिक ₹६,०००/- च्या एकूण सहाय्याचा एक-तृतीयांश भाग असतो. जर एखाद्या शेतकऱ्याचा मागील हप्ता कागदपत्रांमधील त्रुटी किंवा तांत्रिक कारणामुळे अडकला असेल, तर त्यांना ₹४,०००/- म्हणजेच दोन हप्त्यांची रक्कम एकत्र मिळू शकते. हे प्रावधान त्या शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा आहे जे मागील वेळी काही कारणाने या लाभापासून वंचित राहिले होते. मात्र, ज्यांना वेळेवर सर्व हप्ते मिळत आले आहेत, त्यांना यावेळीही नेहमीप्रमाणे ₹२,०००/- एवढीच रक्कम मिळेल.
हप्ता मिळण्यासाठी आवश्यक पात्रता
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी काही महत्त्वाच्या पात्रता अटी पूर्ण करणे बंधनकारक आहे. अर्जदार भारतीय नागरिक असावा आणि त्याच्या नावावर शेती योग्य जमीन नोंदणीकृत असणे आवश्यक आहे. कुटुंबातील कोणताही सदस्य सरकारी नोकरीत नसावा आणि कोणीही प्राप्तिकर भरणारे नसावे, अन्यथा योजनेचा लाभ मिळणार नाही. डॉक्टर, वकील, अभियंता यांसारखे व्यावसायिक तसेच माजी खासदार व आमदार या योजनेच्या कार्यक्षेत्राबाहेर ठेवले गेले आहेत, जेणेकरून खरोखरच गरजू शेतकऱ्यांपर्यंत मदत पोहोचू शकेल.
e-KYC आणि आधार लिंकिंग सर्वात महत्त्वाचे
जर तुम्हाला २२वा हप्ता वेळेवर तुमच्या खात्यात यावा असे वाटत असेल, तर सर्वप्रथम तुमची e-KYC पूर्ण करणे अत्यावश्यक आहे. e-KYC शिवाय कोणत्याही शेतकऱ्याला हप्ता मिळणार नाही, हा नियम आता अनिवार्य करण्यात आला आहे. शेतकरी pmkisan.gov.in पोर्टलवर जाऊन OTP-आधारित e-KYC घरबसल्या पूर्ण करू शकतात, किंवा पीएम किसान मोबाइल अॅपवर फेस ऑथेंटिकेशनद्वारेही हे काम करता येते. जे शेतकरी ऑनलाइन e-KYC करण्यास असमर्थ आहेत, ते जवळच्या कॉमन सर्व्हिस सेंटर (CSC) मध्ये जाऊन बायोमेट्रिक प्रमाणीकरणाद्वारे ही प्रक्रिया पूर्ण करू शकतात.
हप्ता अडण्याची प्रमुख कारणे
अनेकदा शेतकऱ्यांना वेळेवर हप्ता मिळत नाही, याची काही सामान्य परंतु महत्त्वाची कारणे असतात. अपूर्ण e-KYC, आधारचे बँक खात्याशी न जोडलेले असणे, आणि भूमी नोंदी पोर्टलवर अद्ययावत नसणे – ही तीन सर्वात मोठी कारणे आहेत ज्यामुळे हप्ता थांबू शकतो. जर तुमच्या कुटुंबातील एकापेक्षा जास्त सदस्य या योजनेचा लाभ घेत असतील किंवा तुम्ही अलीकडेच नवीन जमीन खरेदी केली असेल, तर भौतिक पडताळणी पूर्ण होईपर्यंत रक्कम रोखली जाऊ शकते. या अडचणी टाळण्यासाठी शेतकऱ्यांनी सर्व कागदपत्रे योग्य आणि अद्ययावत ठेवणे आवश्यक आहे.
ऑनलाइन स्टेटस कसे तपासावे?
आपल्या हप्त्याची स्थिती तपासणे आता पूर्वीपेक्षा खूपच सोपे झाले आहे, त्यासाठी शेतकऱ्यांना कुठेही जाण्याची गरज नाही. सर्वप्रथम pmkisan.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जा आणि ‘Farmers Corner’ विभागात ‘Know Your Status’ किंवा ‘Beneficiary Status’ या पर्यायावर क्लिक करा. त्यानंतर तुमचा नोंदणी क्रमांक किंवा आधार क्रमांक टाका आणि कॅप्चा कोड भरून ‘Get Data’ वर क्लिक करा. जर स्क्रीनवर ‘FTO Processed: No’ दिसत असेल, तर याचा अर्थ तुमच्या रेकॉर्डमध्ये काही त्रुटी आहे जी तात्काळ जवळच्या CSC केंद्रात जाऊन दुरुस्त करवून घेणे आवश्यक आहे.
नवीन शेतकऱ्यांसाठी नोंदणी कशी करावी?
जे शेतकरी अद्याप या योजनेत नोंदणीकृत नाहीत, त्यांच्यासाठीही सरकारने प्रक्रिया सोपी केली आहे. pmkisan.gov.in पोर्टलवर ‘New Farmer Registration’ या पर्यायावर क्लिक करून शेतकरी स्वतः ऑनलाइन अर्ज करू शकतात. अर्जात जमिनीची माहिती, आधार क्रमांक, बँक खाते तपशील आणि इतर आवश्यक माहिती अचूकपणे भरणे बंधनकारक आहे. नोंदणी झाल्यानंतर अर्जाची पडताळणी राज्य सरकारद्वारे केली जाते आणि मंजुरी मिळताच पुढील हप्त्यापासून लाभ मिळण्यास सुरुवात होते.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला
या योजनेचा सर्वाधिक फायदा देशातील ८५ टक्क्यांहून अधिक अशा शेतकऱ्यांना होतो, ज्यांच्याकडे दोन हेक्टरपेक्षा कमी शेती आहे. ₹६,०००/- वार्षिक रक्कम कमी वाटत असली तरी ती कोणत्याही दलालाशिवाय थेट शेतकऱ्याच्या हातात पोहोचते, जे या योजनेला पारदर्शक आणि विश्वासार्ह बनवते. शेतकऱ्यांनी आत्ताच आपली e-KYC, आधार-बँक लिंकिंग आणि जमिनीचे नोंदणी दस्तऐवज अद्ययावत करवून घ्यावेत, जेणेकरून २२वा हप्ता कोणत्याही अडथळ्याविना वेळेत खात्यात जमा होईल. कोणत्याही मदतीसाठी पीएम किसान हेल्पलाइन क्रमांकावर किंवा जवळच्या CSC केंद्रात संपर्क साधता येतो.
